Zihinsel Döngülerden Kurtulmak / Gönül Dergisi
Ruminasyon nedir? Kronik bir alışkanlık mıdır yoksa herkeste görülebilir mi? Hangi durumlar bunu tetikler?
Ruminasyon, zihinsel olarak bir düşünceye ya da probleme tekrar tekrar dönmek, onu çözmeye çalışırken aslında zihinsel olarak ona saplanıp kalmak anlamına gelir. Bu süreç genellikle otomatik başlar ve kişi farkında olmadan kendini bu döngünün içinde bulur.
Her insan, özellikle stresli veya duygusal olarak yüklü durumlarda ruminatif düşüncelere kapılabilir. Ancak bazı kişilerde bu süreç zamanla kronikleşerek, yaşam kalitesini ciddi biçimde etkileyen bir zihinsel alışkanlığa dönüşür.
Kişinin bugünkü yaşamında sorun çözme becerileri zayıfsa, farklı durumlar için yeni yolları yoksa; geçmişten getirdiği, henüz işlenmemiş travmaları varsa; duygularıyla yüzleşmek yerine onları bastırıyor, kaçınıyor ya da kapatıyorsa; kontrol ihtiyacı yoğun ve esnek değilse bu döngü kolaylıkla tetiklenebilir.
Ayrıca belirsizlik, başarısızlık, sosyal değerlendirilme korkusu gibi durumlar da ruminatif düşünceleri alevlendirebilir.
Yararlı ve zararlı düşünme nasıl ayırt edilir? Bu döngüden nasıl çıkılır?
Sağlıklı düşünme, kişiyi bir çözüme, eyleme ya da içgörüye götürür. Zihinsel çaba vardır ama bu çaba kişiyi ileri taşır. Oysa ruminasyon, zihinsel olarak çok aktif görünse de kişiyi yerinde saydırır, hatta geriye getirir. Aynı cümleler, senaryolar, keşkeler tekrar eder ama çözüm gelmez.
Bu farkı anlamak için şu sorular yardımcı olabilir:
“Bu düşünce beni değer verdiğim bir yere mi götürüyor, yoksa sadece beni yoruyor mu?” “Bu düşüncenin peşinden gitmek şu anda bana nasıl hissettiriyor?”
Bu döngüden çıkmak için ilk adım yararsız bir düşünce döngüsünde olduğunu kişinin fark etmesidir. Ardından düşünceye kapılmadan onu gözlemlemek, ona “yalnızca bir düşünce” olduğunu hatırlatmak ve dikkati kasıtlı olarak şimdiye yöneltmek etkili olabilir. Nefes odaklı egzersizler, duyulara yönelmek ve küçük bir eyleme geçmek (örneğin yürümek, yazmak, birini aramak) yararsız düşünme döngüsünü kırmada yardımcıdır. Uzun vadede kişinin değerleri doğrultusunda eylemlerini yönlendirme becerisini güçlendirmesi gerekir. Psikolojik esneklik becerileri bu anlamda çok önemli bir kaynaktır. Kitabımda bu becerilerin nasıl geliştirileceğine dair detaylı bilgiler sunmaya çalıştım.
